تفاوت سیم فاز و نول و ارت یکی از مواردی است که هر کسی که با برق و سیم کشی ساختمان سر و کار داشته باشد باید بداند.  ما در این آموزش تفاوت سیم فاز و نول و ارت را به صورت ساده بررسی می کنیم تا تفاوت آنها را بفهمیم، همان طور که شما هم می دانید در برق (تک فاز) به دو رشته سیم نیاز داریم که همان فاز و نول هستند این دو یعنی سیم فاز و سیم نول مکمل یکدیگر هستند و می دانیم برای آن که بتوانیم یک وسیله برقی را روشن کنیم باید آن را در یک مدار بسته قرار دهیم.

 

 در ابتدا دقت داشته باشید که جریان الکتریکی از حرکت الکترون ها ایجاد می شود و ولتاژ یا همان اختلاف پتانسیل عاملی است که الکترون ها را به حرکت در می آورد.

 

با توجه به مطالبی که در بالا عنوان شد متوجه هستیم که برای داشتن جریان الکتریکی در یک مصرف کننده باید دوسر آن اختلاف پتانسیل (ولتاژ) داشته باشیم و ولتاژ هم یک عامل نسبی است یعنی اینکه میزان آن نسبت به مقدار دیگری سنجیده می شود. (مثل ارتفاع که نسبت به زمین معنی پیدا می کند) برای اندازه گیری ولتاژ آن را نسبت به زمین مقیاس می کنند و ولتاژ زمین را هم صفر در نظر می گیرند با توجه به این موضوع می توان گفت هر مدار الکتریکی دارای سه نوع سیم است: 1.سیم فاز 2.سیم نول 3.سیم ارت

سیم فاز :
سیمی است که نسب به زمین دارای اختلاف پتانسیل است. می توان سیم فاز را به عنوان خطرناک ترین سیم در مدار الکتریکی یک ساختمان در نظر گرفت ، به این دلیل که سیم فاز حامل بار الکتریکی است و به محض تماس با اجزای رسانا بار الکتریکی خود را به آن ها منتقل می کند، به همین خاطر به فاز، سیم حامل جریان هم گفته می شود. ( سیم فاز نسبت به سیم نول دارای اختلاف پتانسیل یا همان ولتاژ 220 ولت است )

سیم نول :
یکی از سیم های مهم در سیستم برق رسانی برق شهر است که هیچ خطری برای افراد نداشته و می توان بدون برق گرفتگی آن را لمس نمود.
همان طور که اشاره شد جریان الکتریکی تا زمانی که مسیر برگشت به منبع نداشته باشد، برقرار نمی شود. سیم نول در واقع همان سیمی است که برای ایجاد این مدار یا مسیر بسته مورد استفاده قرار می گیرد و در واقع جریان خروجی از وسیله برقی را به مولد بر می گرداند. (به عبارت دیگر نول سیمی است که نسبت به زمین دارای اختلاف پتانسیل نباشد)
برای حفاظت از سیستم برق رسانی و افزایش ایمنی پست های برق ، سیم نول را به زمین متصل می کنند که موجب یکسان شدن پتانسل زمین و سیم نول می شود برای این کار سیم نول را وارد چاهی مرطوب می کنند تا به زمین وصل شود که به آن چاه نول می گویند این کار باعث می شود از زمین مرطوب به عنوان قسمتی از مدار استفاده شود یعنی زمین نیز به عنوان قسمتی از مدار بین مصرف کننده و مولد مورد استفاده قرار می گیرد حال این سیم توسط خطوط برق رسانی به منازل مسکونی می آید و کاربران توسط یک سیم فاز و یک سیم نول مصرف کننده های الکتریکی خود را تغذیه می نمایند .
در صورتی که یک فرد ، قسمتی از بدنش با سیم فاز برخورد کند ، بین نقطه ای که سیم با آن برخورد کرده و زمین اختلاف پتانسیل تقریبی 220 ایجاد می شود و علت آن یکسان شدن اختلاف پتانسیل سیم نول و زمین در پست برق می باشد و در این حالت فرد دچار برق گرفتگی می شود . اما در صورتی که به جای سیم فاز ، سیم نول با بدن برخورد نماید ، اختلاف پتانسیل صفر ولت بین بدن و زمین برقرار می شود و در نتیجه جریانی از بدن عبور نکرده و فرد دچار برق گرفتگی نمی شود ولی باید دقت کرد که سیم نول نیز هنگامی که وسیله برقی روشن است دارای برق می باشد و خطرناک است اما اگر وسیله برقی خاموش باشد نول بدون برق است. سیم نول معمولا با عایقی به رنگ آبی قابل شناسایی است.

سیم ارت :
اکثر دستگاه های الکتریکی دارای بدنه فلزی می باشند و چون فلزات رسانای جریان برق هستند لذا همواره خطر برق دار شدن آنها وجود دارد. برای حل این مسئله و جلوگیری از مشکلات احتمالی از سیستم ارتینگ در ساختمان و تمام تجهیزات دارای بدنه فلزی، استفاده می شود. برای حفاظت از افراد هنگام کار با وسایل برقی معمولا بدنه وسیله را با یک سیم به زمین وصل می کنند که این کار توسط چاه ارت انجام می شود به این سیم، سیم ارت یا زمین می گویند. این سیم با رنگ های سبز و زرد عایق بندی می شود .

سیم زمین یا همان سیم سوم برای محافظت از ما در برابر برق گرفتگی و در برخی مواقع حفاظت دستگاه‌ها استفاده می‌گردد تا اگر به هر دلیلی جریان الکتریکی به بدنه دستگاه اتصال پیدا کند و به بدنه دست بزنیم دچار برق گرفتگی نشویم. این سیم برای هدایت جریان اضافه یا ناخواسته استفاده می‌شود تا در صورت اتصال بدنه دستگاه‌ها ، جریان الکتریکی از طریق این سیم به سمت زمین هدایت شود. اما این مسئله در ایران تاکنون جدی گرفته نشده است در ایران وقتی وسایل برقی و تجهیزات خارجی خریداری می شود همگی دارای سه شاخه بوده که به دلیل عدم وجود سیم ارت در واحدهای مسکونی با تبدیل سه شاخه به دو شاخه عملا شبکه حفاظتی زمین را خارج کرده و بدون این حفاظت مهم از تجهیزات استفاده می کنند که این موضوع باعث خسارت های جانی و مالی قابل توجهی در کشور شده است. باید توجه داشته باشید که سیم ارت بسیار مهم و ضروری است.

تفاوت نول و ارت در چیست؟
اگر به هر علتی برق با بدنه تماس پیدا کند فیوز ارتباط را قطع می کند، زیرا سیم ارت با مقاومت نزدیک به صفر تمامی جریان ورودی به خانه را به زمین منتقل می کند یعنی به یک باره جریان شدیدی از فیوز عبور کرده و فیوز قطع می‌شود.( یک زمین الکتریکی باید از ظرفیت انتقال جریان مناسبی برخوردار باشد تا بتوان از آن به عنوان مبدا صفر برای ولتاژ استفاده کرد) بنابراین نول و ارت شباهت‌هایی دارند زیرا اگر فاز را مستقیم به نول وصل کنیم باز هم فیوز قطع می شود.
سیم ارت برای محافظت در برابر برق گرفتگی و همچنین محافظت تجهیزات به کار می‌رود و برای از بین بردن خطرات و صدمات ناشی از برق وجود آن الزامی است، در حالی که وجود نول برای برق رسانی به مصرف کننده الزامی است. بنابراین باید سیم ارت هنگام سیم کشی ساختمان در مدار لحاظ شود.